یارسان، نە بێ خاوەنە و نە بێدەنگ

27 . ڕێبەندان . 2725

نووسین: پەپوو کاکەیی
لەی ڕووژەیلە بڕێگ خوەیان وە ناو «نوێنەرایەتی جەماعەت یارسان» لە ناو بڕێ لە کووڕەیل پاشاییخوازەیل ناسنن. وەیرە باس ئێمە تەنیا باس سیاسی نییە؛ بەڵکوو باوەت مەشڕووعیەت و ڕاستگویی گشتییە ک بایە باس لەسەری بکەیمن و بێدەنگ نەویمن. هۊچ کەس یا دەسەیگ وە هەر هەژمارێگ کەم یا زیاێ، تەنیا وە بوونەی ئامادەبوونیان لە ناو تەشەکولێگ، خاوەن ئیختیار قسەکردن وە ناو ئایینێگ مێژوویی جوور ئایین پیرووز «یارسان» نەیرن. لە ناو نەریت ئایین یارسان، ئیعتبار لە ڕێ سلووک(ڕێ و ڕەوش وکردار)، پەیوەندی وەل جەم، یەکگرتن وەل پیر و وەفاداری عەمەلی وە چوار ستوون یاری وە دەس تیەێد، نە لە تریبۆنەیل سیاسی و هاوپەیمانییەیل وەگەرد دەسەڵاتەیل فاشیستی و سەرکوتکەر. هەر ئیدیعایگ وە دەر لەی چوارچێوە، هەڵوێستێگ تاکەکەسییە و مەسئوولیەتەگەیشی هەر ئەڕا خود ئەو کەسەس.
یارسان حیزب نییە تا وتەبێژ سیاسی لە ناو کێبڕکێ دەسەڵات بیاشتوود. ئایینێگ دێرینە وە گەرد دەقەیل پیرووز، وە گەرد مەقامەیل تەمۊرە، وە گەرد زنجیرەی زانایان و پیرەیلێ کە لە درێژایی سەدەیل ویەردە پارێزگاری لەلێ کردنە. ئی ئایینە لە جوگرافیای کوردستان بێچم/شێوە گردییه، زوان ئایینیی کوردییە و گێڕانەوەیل پیرووزی لە ناو مێژووی کۆمەڵایەتی نەتەوەی کورد مانا پەیدا کردییە. ئێ پەیوەندییە مێژوویی و فەرهەنگییە وەل کوردستان، هەڵگر مێژگ مێژوویی زینەس؛ ڕاستیێگ مەردم ‌ناسانەس ک کەس نیەتۊنێ وە ئاست «کەمینەی ئایینی» لە چوارچێوەی گێڕانەوەی ڕەسمی دەوڵەت-نەتەوەی ئێرانی بارێدەی خوار. ئی کارە، دووارە کردنەوەی هەمان وتار/دیسکۆرس حاشاکردنە ک لە سەدەی ویەردە، فرەچەشنی نەتەوەیی و زوانی خستیەسە پەراوێز.
لە سەردەم داگیرکاریی و دیکتاتوریی پەهلەوی، سیاسەت ناوەندگەرایی و یەکدەس کردن فەرهەنگی، وەل سەرکوت زوانەیل و ناسنامەیل غەیرە فارس ئەزموون کریای. هێرش سەربازی ئەڕا سەر ڕووژهەڵات کوردستان و سەرکوت ڕاپەڕینەیل نەتەوەیی کورد، بەشێگ لەو مێژووەسە. ئێ ڕاستییە نیشان دەێد ک کێشەگە تەنیا جیاوازی سیاسیی کاتی نەویە، ڕا یە کە باوەت ئەسڵی پێکهاتەی دەسەڵات و پەیوەندیی وەل نەتەوەیل ژێر دەسە بۊە. پشتگیریی لە دوارەبۊنەوەی هەمان لۆژیک ناوەندگرا، ئەویش وە ناو جەماعەتێگ کە خۆی قوربانی هەڵاواردن و پەراوێزخستن بۊە، وەل مێژگ مێژوویی کوردستان و نەتەوەی کورد سازگار نییە.
چوار ئەسڵ یاری؛ پاکی، ڕاسی، نیستی و ڕەدا لە ئایین یارسان تەنیا ئامۆژگاریی ئەخلاقی تاکەکەسیی نیەن؛ پێوەر ناسین ڕاستگویین لە ناو کۆمەڵگا.

سەرهەنگ دەودان وە ڕوونی ئووشێد:

یارسان وەرا، یارسان وەڕا
ڕا حەق ڕاسییەن، بەرئانان وەڕا

یاری چوار چێوەن باوەریش وەجا
پاکی و ڕاستی و نیستی و ڕدا

ڕێ یارسان، ڕێ حەق و ڕاستییە. ئەگەر کەسێگ بێ پشتوانەی گشتیی، قسەی تاکەکسیی خۆی بخەێدە پای گشت باوەڕدارەیل ئایین یارسان، ئەوە وەل «ڕاسی» دژایەتی دێرێد. ئەگەر ئایینێگ کە سەروەخۆیی خوەی لە دەسەڵاتەیل سیاسی پاراستییە، هەر ئێ سەروەخۆییە بکەیدە ئامراز مەشڕووعیەت دان وە پڕۆژەیل دەسەڵات داگیرکەر، ئەوە وەل «پاکی» یەکەو نیەگرێد. «نیستی» واتە نەکردنە وەر خۆخوازی و دەسەڵاتخوازی، نە ئەوەی ناو ئایین بکرێدە سەرمایەی سیاسی. «ڕەدا» خوەنەویستی و لێبوردەییە، نە هاوپەیمانی وەل وتارەیلێ کە پەیوەندییان وەل مافەیل نەتەوەیی کورد، ڕوونەو نەکردنەسەوە.

لە ناو و ناوەرۆک «کورد بوون» ئی ئایینە هیچ شک و گومانێگ نییە.
سەرهەنگ دەودان ئووشێد:

سەرهەنگ دەودان، سەرهەنگ دەودان
ئەز کە ناممەن سەرهەنگ دەودان
چەنی ئێرمانان مەکێڵم هەردان
مەکۆشم پەری ئایینی کوردان

ئی قسە، نیشانەی دەمارگرژیی نەتەوەیی نییە؛ باس ڕاستییگ مێژووییە. هەر ئایینێگ بنەچەک و شوونێگ دێرێد. جیهانیبۊن لە کەرامەت ئینسانی، بنەچەکەگە لە ناو نیەوەێد. یارسان ئایینێگ کوردستانییە کە لە ناو کۆمەڵگای کوردستان بێچم گرتییە و لە پاراستن فەرهەنگ و زوان کوردی ڕۆڵ و کاریگەری گەورای داشتییە. ئەوەی کە باوەردارەیلی لە دەیشت ئی جوگرافیا ڕوو کردنەسە ئێ ئایینە، ئاکام دیدگای ئینسانی ئەو ئایینەسە، نە دەلیلێگ ئەڕا حاشاکردن لە ڕەگ و ڕیشەی کوردستانی.
ئەو کەسەیلە کە لە کووڕەیل پاشاییخوازەیل، وە ناو «نوێنەرایەتی جەماعەت یارسان» پشتگیری لە کەسایەتیی یا پێکهاتەی سیاسی کەن، باێد جواو بییەن:

شێوەی ئی نوێنەرایەتییە چ جوور بۊە؟
کام جەم گشتیی ئی ئیختیارە وەپێیان داس؟ کام ڕێککەفتن کۆمەڵایەتی ئەڕا ئێ نۊنەرایەتییە دروست بۊە؟
لە نەبۊن جواوێگ ڕووشن، ئی ئێدعایلە هۊچ ئێعتبارێگ نەێرێد. ماف هەر کەسێگە هەڵوێست سیاسی خۆی ئاشکرا باس بکەێ؛ بەڵام چەسپانن ئەو هەڵوێستە وە باوەڕدارەیل ئایینی یارسان، بێ ڕەزایەت گشتیی ڕێبەرایەتیی ئایین یارسان لە ڕووژهەڵات کوردستان، شێوانن ئاگایانەی ڕاستییە.
هەرکەس دەیشت لە ئی باوەڕ و ئایینە بڕیار بیەید، ئەو بڕیارە تەنیا هن خوەیە، نە هن نەتەوەی کورد و ئایین یارسان.
یارسان لە درێژایی مێژووی خۆی، نەچییەسە ژێر بار حاکمیەتەیل و سەروەخۆیی ئایینی و فەرهەنگی خۆی پاراستییە و ئی سەروەخۆییە سەرمایەی مەعنەوی ئایین یارسانە.