سفر دونالد ترامپ به پکن؛ رقابت، معامله یا مهار بحران؟

24.اردیبهشت.1405

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در سفری مهم وارد پکن، پایتخت چین شده است؛ سفری که در شرایط افزایش تنش‌های اقتصادی، رقابت تکنولوژیک و نگرانی‌های امنیتی میان دو قدرت بزرگ جهان انجام می‌شود.

این نخستین سفر رسمی ترامپ به چین پس از بازگشت دوباره او به کاخ سفید است و بسیاری آن را یکی از مهم‌ترین دیدارهای دیپلماتیک سال می‌دانند.

ترامپ و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در حالی پشت میز مذاکره نشسته‌اند که روابط دو کشور طی سال‌های اخیر وارد مرحله‌ای از رقابت گسترده شده؛ رقابتی که از جنگ تجاری و تعرفه‌ها فراتر رفته و اکنون به حوزه‌هایی چون هوش مصنوعی، تراشه‌های پیشرفته، تایوان و حتی خاورمیانه کشیده شده است.

چرا این سفر مهم است؟
تحلیلگران می‌گویند واشنگتن و پکن، با وجود اختلافات عمیق، تلاش می‌کنند از تبدیل رقابت خود به یک بحران غیرقابل کنترل جلوگیری کنند. اقتصاد جهان همچنان به روابط این دو کشور وابسته است و هرگونه تشدید تنش می‌تواند بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.

یکی از مهم‌ترین محورهای مذاکرات، جنگ تجاری میان دو کشور است. ترامپ بارها چین را متهم کرده که با سیاست‌های اقتصادی خود باعث آسیب به صنایع آمریکایی شده است. در مقابل، پکن نیز محدودیت‌های آمریکا بر صادرات فناوری و تراشه‌های پیشرفته را تلاشی برای مهار رشد چین می‌داند.

موضوع تایوان نیز همچنان حساس‌ترین پرونده در روابط دو کشور است. آمریکا از تایوان حمایت نظامی و سیاسی می‌کند، در حالی که چین این جزیره را بخشی از خاک خود می‌داند و هرگونه حمایت خارجی از آن را خط قرمز توصیف می‌کند.

در کنار این مسائل، چین یکی از مهم‌ترین تأمین‌کنندگان مواد معدنی کمیاب در جهان است؛ موادی حیاتی برای صنایع نظامی، خودروهای برقی و فناوری‌های پیشرفته. همین موضوع به پکن اهرم فشاری مهم در برابر واشنگتن داده است.

اختلاف بر سر خاورمیانه و ایران نیز بخشی از گفت‌وگوها را تشکیل می‌دهد. آمریکا خواهان کاهش همکاری‌های اقتصادی و راهبردی چین با ایران است، اما پکن همچنان روابط خود با تهران را بخشی از منافع بلندمدت منطقه‌ای خود می‌داند.

خواسته‌های دو طرف چیست؟
آمریکا در این مذاکرات به دنبال کاهش کسری تجاری، محدود کردن نفوذ فناوری چین و حفظ برتری خود در شرق آسیاست. همچنین واشنگتن می‌خواهد چین در موضوع ایران و روسیه موضعی نزدیک‌تر به غرب اتخاذ کند.

در مقابل، چین خواهان کاهش تعرفه‌ها، توقف فشار بر شرکت‌های چینی و احترام آمریکا به سیاست «چین واحد» در قبال تایوان است.

با وجود استقبال رسمی و فضای دیپلماتیک در پکن، بسیاری از ناظران معتقدند این سفر بیش از آنکه به معنای حل اختلافات باشد، تلاشی برای مدیریت تنش‌ها و جلوگیری از ورود روابط دو کشور به مرحله‌ای خطرناک‌تر است.

جایگاە ایران در این روابط
در این میان، ایران به یکی از موضوعات مهم و البته پیچیده در مذاکرات پکن تبدیل شده است. اگرچه تمرکز اصلی دیدار ترامپ و شی جین‌پینگ بر روابط دوجانبه آمریکا و چین است، اما تحولات خاورمیانه و نقش ایران نیز بخش مهمی از گفت‌وگوها را تشکیل می‌دهد.

چین طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی ایران تبدیل شده است. پکن بخش قابل توجهی از نفت ایران را خریداری می‌کند و در برابر تحریم‌های آمریکا، همواره از رویکردی محتاط اما متفاوت با واشنگتن پیروی کرده است. برای چین، ایران تنها یک صادرکننده انرژی نیست؛ بلکه بخشی از معادلات راهبردی پکن در خاورمیانه و پروژه‌های بلندمدت اقتصادی مانند «کمربند و جاده» نیز محسوب می‌شود.

در مقابل، آمریکا تلاش می‌کند فشار بیشتری بر چین وارد کند تا همکاری‌های اقتصادی و فناوری خود با تهران را محدود سازد. دولت ترامپ معتقد است ادامه صادرات نفت ایران، بخشی از توان مالی تهران برای حفظ نفوذ منطقه‌ای و ادامه برنامه‌های نظامی و هسته‌ای را تأمین می‌کند.

با این حال، چین نگران است که افزایش بی‌ثباتی در ایران یا وقوع یک درگیری گسترده در خلیج فارس، امنیت انرژی و اقتصاد جهانی را تهدید کند. پکن بخش بزرگی از انرژی مورد نیاز خود را از منطقه خاورمیانه تأمین می‌کند و هرگونه بحران در تنگه هرمز می‌تواند بر اقتصاد چین اثر مستقیم بگذارد.

از سوی دیگر، گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد واشنگتن از پکن خواسته است از هرگونه همکاری نظامی یا انتقال فناوری حساس به ایران خودداری کند. در مقابل، چین تلاش می‌کند میان حفظ روابط با تهران و جلوگیری از تشدید تنش با آمریکا تعادل برقرار کند.

تحلیلگران می‌گویند پکن در قبال ایران سیاستی مبتنی بر «موازنه» دنبال می‌کند؛ یعنی نه مایل است روابط خود با تهران را از دست بدهد و نه می‌خواهد وارد تقابل مستقیم با آمریکا بر سر ایران شود.

برخی ناظران نیز معتقدند ترامپ امیدوار است از نفوذ اقتصادی چین بر ایران، به‌عنوان ابزاری برای کنترل تنش‌ها در منطقه استفاده کند؛ به‌ویژه در شرایطی که نگرانی‌ها درباره آینده برنامه هسته‌ای ایران و امنیت خلیج فارس همچنان ادامه دارد.

با وجود این، اختلاف دیدگاه واشنگتن و پکن درباره ایران همچنان عمیق است. آمریکا سیاست فشار و تحریم را دنبال می‌کند، در حالی که چین معتقد است انزوای کامل ایران می‌تواند بی‌ثباتی بیشتری در منطقه ایجاد کند.