لە ڕوانگەی ئێرانەوە، بەردەوامبوونی نەتانیاهۆ لە پۆستی سەرۆک‌وەزیران واتە بەردەوامبوونی ڕابەرێک کە ڕووبەڕووبوونەوەی بەرنامەی ناوکی و نفووزی ناوچەیی کۆماری ئیسلامی ئێران بە یەکێک لە پێشینە ستراتیژییەکانی خۆی دەزانێت. بەڵام جێبەجێکردنی ئەم سیاسەتانە بە ڕادەیەکی زۆر پەیوەندی بە بارودۆخی سەربازی، بڕیارەکانی کابینە، هەڵوێستی واشنتن و گۆڕانکارییەکانی ناوچەوە هەیە.
گادی ئایزینکۆت؛ کەسایەتییەکی سەربازیی ئۆپۆزیسیۆن بە جەختکردنەوە لەسەر گۆڕینی بەڕێوەبردنی بابەتە ئەمنییەکان
گادی ئایزینکۆت، سەرۆکی پێشووی ئەرکانی سوپای ئیسرائیل و ڕابەری حیزبی ناوەڕاستڕەوی یاشار، یەکێکە لە گرنگترین ڕکابەرەکانی نەتانیاهۆ. ئەو بە پشتبەستن بە ئەزموونی سەربازیی خۆی، جەخت لەسەر ئەمنییەتی نیشتمانی، نوێکردنەوەی متمانەی گشتی بە دامەزراوەکانی حکومەت، لێپرسینەوە لەسەر شکستی ئەمنی و چاککردنی شێوازی بەڕێوەبردنی وڵات دەکاتەوە.
ئایزینکۆت لە ڕەخنەگرانی ئەدای حکومەت لە بەرامبەر هێرشی ٧ی ئۆکتۆبەرە و داوای لێکۆڵینەوە لە بەرپرسیارێتییەکان و وەرگرتنی وانە لە شکستی ئەمنی کردووە. هەروەها جەخت لەسەر پێویستیی دیاریکردنی ئامانجی ڕوون و بەدیهاتنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دەکاتەوە.
لەگەڵ ئەوەشدا، نابێت جیاوازیی نێوان ئایزینکۆت و نەتانیاهۆ بە مانای جیاوازییەکی بنەڕەتی لە هەموو بوارەکانی سیاسەتی دەرەوە و ئەمنی وەربگیرێت. ئایزینکۆتیش لە بەرامبەر هەڕەشە ئەمنییەکانی سەر ئیسرائیل هەڵوێستێکی توندی هەیە و دژ بە بەدەستهێنانی چەکی ناوکی لەلایەن ئێرانەوەیە. ڕاپۆرتەکانی بڵاوکراوە دەربارەی هەڵوێستەکانی ئەو نیشان دەدەن کە گۆڕان لە بەڕێوەبردنی سیاسی، بە پێویستی مانای وازهێنان لە سیاسەتی ڕێگریکردنی سەربازی لە بەرامبەر ئێران نییە.
جیاوازییە گرنگترەکە لەوانەیە لە شێوازی بڕیاردان، هاوئاهەنگی لەگەڵ هاوپەیمانان، دیاریکردنی ئامانجەکانی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان و هەوڵ بۆ چاککردنەوەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی ئیسرائیلدا بێت. ئایزینکۆت هەروەها دژ بە یەکخستنی کەنارە ڕۆژئاواییەکەی ڕووباری ئوردن بە ئیسرائیل و فراوانکردنی نیشتەجێبوونە ئیسرائیلییەکان بووە؛ هەرچەندە هەڵوێستەکانی لەسەر شێوەی کۆتایی چارەسەرکردنی ناکۆکیی فەلەستین، هێشتا سنووردارە و ناڕوونیی خۆی هەیە.
نافتالی بێنت؛ ڕاستڕەوی لە بوارە ئەمنییەکاندا، بە ڕوانگەیەکی جیاواز لە سیاسەتی ناوخۆ
نافتالی بێنت، سەرۆک‌وەزیرانی پێشووی ئیسرائیل و ڕابەری حیزبی «پێکەوە»، یەکێکی دیکەیە لە کەسایەتییە گرنگەکانی دژ بە نەتانیاهۆ. ئەو لە ڕەوتی ڕاستڕەوی ئیسرائیلەوە هاتووە و لە بابەتە ئەمنییەکان و ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشە ناوچەییەکاندا هەڵوێستی توندی هەیە.
بێنت لە ماوەی سەرۆک‌وەزیرانیدا، لە حوزەیرانی ٢٠٢١ تا حوزەیرانی ٢٠٢٢، سەرۆکایەتیی حکومەتێکی پێکهاتوو لە حیزبە جیاواز و ناهاوشێوەکانی کرد. ئەزموونی ئەو حکومەتە نیشانی دا کە پێکهێنانی هاوپەیمانییەکی فرەحیزبی لە ئیسرائیلدا مومکینە، بەڵام مانەوەی ئەم جۆرە هاوپەیمانییە بە ڕێککەوتن لەسەر بابەتە ناوخۆیی و سیاسەتە گشتییەکانەوە بەستراوەتەوە.
لە ڕووی سیاسەتی ئێرانەوە، ناتوانرێت بێنت وەک هەڵبژاردەیەک بە ڕوانگەیەکی ئاشتیخوازانە لە بەرامبەر کۆماری ئیسلامی ئێران بناسرێت. ئەویش نیگەرانییە ئەمنییەکانی ئیسرائیل سەبارەت بە بەرنامەی ناوکیی ئێران و چاڵاکیی گرووپە هاوپەیمانەکانی تاران لە ناوچەکەدا بە جدی وەردەگرێت. بۆیە، ئەگەر لە حکومەتی داهاتوودا بەشدار بێت، بەردەوامبوونی سیاسەتی فشار و ڕووبەڕووبوونەوەی ئەمنی لەگەڵ ئێران هێشتا ئەگەری هەیە.
جیاوازیی ئەگەریی نێوان حکومەتێک بە ڕابەرایەتیی بێنت و حکومەتی نەتانیاهۆ زیاتر دەتوانێت پەیوەندی بە پێکهاتەی کابینە، شێوازی بەڕێوەبردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ هاوپەیمانان، پێشینە ناوخۆییەکان و چۆنیەتیی بەڕێوەبردنی قەیرانە ناوچەییەکانەوە هەبێت. بەڵام دیاریکردنی ئاستی ئەم جیاوازییانە بەبێ ڕوونبوونەوەی بەرنامەی فەرمیی حکومەت و ڕێککەوتنە هاوپەیمانییەکان، مومکین نییە.
ئێران لە ناوەندی ملمڵانێدا؛ ئایا گۆڕینی حکومەت واتە گۆڕینی سیاسەتی ئیسرائیلە؟
یەکێک لە پرسیارە گرنگەکان بۆ تاران ئەوەیە کە ئەنجامی هەڵبژاردن تا چەند دەتوانێت کاریگەری لەسەر سیاسەتی ئیسرائیل بەرامبەر کۆماری ئیسلامی دابنێت. لەم بارەیەوە پێویستە دوو بابەت لە یەکتر جیا بکرێنەوە: هاوڕایی یان ناکۆکیی حیزبەکان لەسەر ئامانجە ستراتیژییەکان، و جیاوازیی شێوازی گەیشتن بەو ئامانجانە.
لە بابەتی بەرنامەی ناوکیی ئێراندا، ڕێگریکردن لە بەدەستهێنانی چەکی ناوکی لەلایەن کۆماری ئیسلامی و سنووردارکردنی توانای سەربازی و ناوچەییی ئەو، لە هەڵوێستی ژمارەیەک لە حیزبە سەرەکییەکانی ئیسرائیلدا شوێنێکی گرنگی هەیە. لەبەر ئەوە، تەنانەت گۆڕینی سەرۆک‌وەزیرانیش بە تەنیا دڵنیایی نادات کە سیاسەتی ئیسرائیل بەرامبەر ئێران بگۆڕێت.
لەگەڵ ئەوەشدا، ئەنجامی هەڵبژاردن دەتوانێت کاریگەری لەسەر شێوازی جێبەجێکردنی ئەم سیاسەتانە دابنێت. سێ بوار گرنگیی تایبەتییان هەیە:
یەکەم، بڕیاردان لەسەر هەنگاوی سەربازی: پێکهاتەی حکومەت، هەڵسەنگاندنی هەڕەشەکان، حسابکردنی تێچووی پێکدادان و ئاستی هاوئاهەنگی لەگەڵ ئەمریکا دەتوانن کاریگەری لەسەر بڕیاردان دەربارەی هەر هەنگاوێکی سەربازیی ئەگەری دابنێن.
دووەم، پەیوەندییەکان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: ئاستی هاوئاهەنگی نێوان حکومەتی ئیسرائیل و واشنتن کاریگەری لەسەر شێوازی ڕووبەڕووبوونەوەی بەرنامەی ناوکیی ئێران و بەڕێوەبردنی ئاڵۆزییە ناوچەییەکان هەیە. ناکۆکی یان هاوئاهەنگیی نێوان ئەم دوو هاوپەیمانە دەتوانێت بارودۆخی بڕیاردان بگۆڕێت، بەڵام دەرئەنجامی ئەوە پێشوەختە دیاری ناکرێت.
سێیەم، سیاسەتی ناوچەیی: هەڵوێستی ئیسرائیل بەرامبەر لوبنان، سووریا، غەززە و گرووپە چەکدارە هاوپەیمانەکانی ئێران، بەشێکە لە حساب و هەڵسەنگاندنە ئەمنییە فراوانترەکانی ئەم وڵاتە. گۆڕان لە ڕابەرایەتیدا لەوانەیە کاریگەری لەسەر پێشینەدان و شێوازی جێبەجێکردنی سیاسەتەکان دابنێت، بەڵام بۆ گەیشتن بە ئەنجامێکی دیاریکراو دەبێت چاوەڕێی هەڵوێستە فەرمییەکانی حکومەتی داهاتوو بین.
بۆیە، بۆ ئێران تەنیا ئەوە گرنگ نییە کە کێ دەبێتە سەرۆک‌وەزیران؛ بەڵکو پێکهاتەی هاوپەیمانیی حاکم، پێشینە ئەمنییەکانی و ئاستی هاوئاهەنگیی لەگەڵ ئەمریکاش گرنگن.
چ فاکتەرێک ئەنجامی هەڵبژاردن دیاری دەکەن؟
لە سیستەمی هەڵبژاردنی ئیسرائیلدا، هاووڵاتییان دەنگ بە لیستە حیزبییەکان دەدەن و کورسییەکانی کنیسێت بە شێوەیەکی ڕێژەیی دابەش دەکرێن. دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامەکان، حیزبەکان دەبێت بۆ پێکهێنانی هاوپەیمانییەک کە پشتیوانیی زۆرینەی پەرلەمانی هەبێت، گفتوگۆ بکەن.
بۆیە، تەنانەت بەدەستهێنانی زۆرترین ژمارەی کورسی لەلایەن حیزبێکەوەش بە تەنیا مانای پێکهێنانی حکومەت نییە. حیزبە بچووکەکان، لەوانە حیزبە ئایینییەکان و هەندێک ڕەوتی عەرەبی، دەتوانن ڕۆڵێکی گرنگ لە حساب و هەڵسەنگاندنی هاوپەیمانییەکاندا بگێڕن. لەگەڵ ئەوەشدا، حیزبە سەرەکییەکانی دژ بە نەتانیاهۆ لەسەر هاوکاری لەگەڵ حیزبە عەرەبییەکان سنوور و ناکۆکییان هەیە؛ ئەمەش لەوانەیە پێکهێنانی حکومەتێکی جێگرەوە قورس بکات.
بابەتی خزمەتی سەربازیی جوولەکە حەریدییەکان، پەیوەندیی نێوان حکومەت و دەزگای دادوەری، دۆخی ئابووری و چۆنیەتیی لێپرسینەوە لە شکستە ئەمنییەکانیش لە فاکتەرە گرنگەکانن کە دەتوانن کاریگەری لەسەر دەنگی دەنگدەران و گفتوگۆکانی دوای هەڵبژاردن دابنێن.
کۆتایی؛ گۆڕانی سیاسی یان بەردەوامبوونی ستراتیژیی ئەمنی؟
هەڵبژاردنی پەرلەمانیی ئیسرائیل لە ٢٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٦ تاقیکردنەوەیەکە بۆ پێگەی سیاسیی بنیامین نەتانیاهۆ و توانای ئۆپۆزیسیۆنەکەی بۆ پێکهێنانی حکومەتێکی جێگرەوە. ئایزینکۆت بە جەختکردنەوە لەسەر چاککردنی بەڕێوەبردنی ئەمنی و لێپرسینەوە، و بێنت بە پشتبەستن بە ئەزموونی سەرۆک‌وەزیرانی و ڕوانگەی ڕاستڕەوانەی خۆی، دوو کەسایەتیی گرنگی ئەم ملمڵانێیەن.
بۆ ئێران، ئەنجامی هەڵبژاردن دەتوانێت لە ڕووی شێوازی بەڕێوەبردنی ئاڵۆزییەکان، هاوئاهەنگیی ئیسرائیل لەگەڵ ئەمریکا و بڕیاردانە ئەمنییەکانەوە گرنگ بێت. بەڵام هەڵوێستی توند لەسەر بەرنامەی ناوکیی ئێران لەنێو ڕابەرە سەرەکییەکانی ئیسرائیلدا بڵاوە و ناتوانرێت تەنیا بە پشتبەستن بە گۆڕانی ئەگەریی سەرۆک‌وەزیران، باس لە گۆڕانێکی بنەڕەتی لە سیاسەتی ئیسرائیل بەرامبەر تاران بکرێت.
لە کۆتاییدا، جگە لە ئەنجامی دەنگدان، پێکهاتەی کورسییەکانی کنیسێت و توانای حیزبەکان بۆ پێکهێنانی هاوپەیمانی دیاری دەکەن کە حکومەتی داهاتوو بە چ پێشینەیەکەوە دەچێتە ناو مەیدانی سیاسەتی ناوخۆ و ناوچەیی.
سەرچاوەکان بۆ خوێندنەوەی زیاتر