ناوەندی راگەیاندنی پژاک لە نووسینێکدا وەڵامی بەیاننامەی کۆمەڵەی شۆرشگێری زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران دەداتەوەو لە بەشێک لە نووسینەکەدا هاتووە:"بەیاننامەی دوایی کۆمیتەی ناوەندیی کۆمەڵە دەربارەی «ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک»، زیاتر لەوەی ڕەخنەیەکی زانستی و بەڵگەدار لە بنەما تیۆرییەکانی ئەم چەمکە بێت، ڕەنگدانەوەی تێڕوانینێکی سنووردار و سادەکراوە بۆ پڕۆژەیەکی سیاسی کە هەوڵ دەدات پرسی مێژوویی کورد لە دەرەوەی دوو هەڵبژاردەی نەریتی، واتە دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ یان ملکەچبوون بۆ دەوڵەتی هەنووکەیی، پێناسە بکاتەوە."
دەقی نووسینەکەی ناوەندی ڕاگەیاندنی پژاک:
ڕەخنەیەک لە بەیاننامەی کۆمیتەی ناوەندیی کۆمەڵە دەربارەی ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک
بەیاننامەی دوایی کۆمیتەی ناوەندیی کۆمەڵە دەربارەی «ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک»، زیاتر لەوەی ڕەخنەیەکی زانستی و بەڵگەدار لە بنەما تیۆرییەکانی ئەم چەمکە بێت، ڕەنگدانەوەی تێڕوانینێکی سنووردار و سادەکراوە بۆ پڕۆژەیەکی سیاسی کە هەوڵ دەدات پرسی مێژوویی کورد لە دەرەوەی دوو هەڵبژاردەی نەریتی، واتە دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆ یان ملکەچبوون بۆ دەوڵەتی هەنووکەیی، پێناسە بکاتەوە. لاوازیی میتۆدی ئەم بەیاننامەیە لەوەوە دەست پێ دەکات کە جیاوازیی نێوان «تێکەڵکردنی زۆرەملێ و توانەوەی ناسنامەی نەتەوەیی» لەگەڵ «یەکگرتنی ئارەزوومەندانە لەسەر بنەمای یەکسانیی مافە سیاسی و یاساییەکان» لەبەرچاو ناگرێت. لە کاتێکدا لە چوارچێوەی بیرکردنەوەی ڕێبەر ئۆجەلاندا، بە تایبەتی لە باسەکانی پەیوەست بە نەتەوەی دیموکراتیک، کۆمەڵگەی دیموکراتیک و پێکەوەژیانی ئازادانەی نەتەوەکاندا، ئینتێگراسیۆن بە مانای سڕینەوەی ناسنامەی نەتەوەیی کورد نییە، بەڵکو بریتییە لە پێناسەکردنەوەی پەیوەندیی نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگە لەسەر بنەمای دانپێدانان بە مافە کۆمەڵییەکان، فرەنەتەوەیی، خۆبەڕێوەبردنی دیموکراتیک و بەشداریی یەکسان لە دیاریکردنی چارەنووسی سیاسیدا. لە ڕوانگەی تیۆریی دیموکراسیی فرەنەتەوەییشەوە، دەستەبەرکردنی دەسەڵاتی سیاسی بە ناچاری تەنها لە ڕێگەی دامەزراندنی دەوڵەتێکی نەتەوەیی سەربەخۆوە بەدی نایەت، بەڵکو دەتوانێت لە ڕێگەی دابەشکردنی دەسەڵات، خۆبەڕێوەبردن، مسۆگەرکردنی مافە کۆمەڵییەکان و بنیاتنانەوەی پێکهاتە یاساییەکانەوە بەدی بێت. بۆیە ئەو بانگەشەیەی بەیاننامە کە گوایە ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک بە ناچاری دەبێتە هۆی لەناوچوونی بوونی سیاسیی کورد، ئەنجامی شیکردنەوەیەکی بەڵگەدار لەم تیۆرییە نییە، بەڵکو لە یەکسانزانینی دوو چەمکی بنەڕەتاً جیاوازەوە سەرچاوە دەگرێت. ڕەخنەی زانستی پێویستی بە لێکۆڵینەوەی ورد لە بنەماکان، شێوازەکانی جێبەجێکردن و ئەنجامەکانی تیۆرییەک هەیە، نەک بەستنەوەی ئەو ئەنجامانە بە تیۆرییەکە کە لە بنەماکانیەوە بە ناچاری دەست ناکەون.
لە ڕوانگەی یاسای بنەڕەتی و تیۆریی چارەسەری دیموکراتیکی ناکۆکییە نەتەوەییەکانەوە، پێویستە ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک وەک پرۆسەیەکی مەرجدار، دوولایەنە و پشتبەستوو بە گۆڕانی بنەڕەتیی پێکهاتەی دەوڵەت تێبگەین، نەک خۆگونجاندنی یەکلایەنەی نەتەوەیەکی ژێردەست لەگەڵ سیستەمی دەسەڵاتداری هەنووکەیی. لەم مۆدێلەدا، دەوڵەتە هەنووکەییەکان دەبێت لە ڕێگەی پێداچوونەوەیەکی بنەڕەتی بە دەستوورەکانیاندا، دەست لە سەپاندنی ناسنامەیەکی نەتەوەیی فەرمی و تاکانە هەڵبگرن، دان بە بوون و مافە سیاسی و کولتوورییەکانی نەتەوەی کورددا بنێن و زەمینەی خوێندن بە زمانی دایک، بەڕێوەبردنی دیموکراتیکی ناوچەکان، بەشداریی کاریگەر لە دەسەڵاتدا، ئازادیی ڕێکخراوبوون و مسۆگەرکردنی مافە کۆمەڵییەکان دابین بکەن. ڕێبەر ئۆجەلانیش لە پەیامەکەیدا بۆ کۆنفرانسی «ئاشتی و ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک» لە ئەیلوولی ٢٠٢٦دا، جەختی لەسەر پێویستیی چاکسازیی یاسایی و دەستووری، فراوانکردنی دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتییە ناوخۆییەکان و دانپێدانان بە کۆمەڵگەی دیموکراتیک کردووەتەوە. بۆیە ئینتێگراسیۆن لەم تێگەیشتنەدا بە مانای قبووڵکردنی بێ‌مەرجی دەوڵەتی هەنووکەیی نییە، بەڵکو بە مانای ئەوەیە کە پێکەوەژیانی سیاسی بە گۆڕینی سروشتی یاسایی و دامەزراوەیی دەوڵەتەوە گرێ بدرێت. لەم ڕوانگەیەوە، دانوستان لەگەڵ دەوڵەتێک بە مانای ڕەواییبەخشین بە پێکهاتەی دەسەڵاتخوازیی ئەو دەوڵەتە نییە؛ بەڵکو دانوستان دەتوانێت ئامرازێک بێت بۆ خەبات لە پێناو گۆڕینی هەمان پێکهاتەدا. لە پەیوەندی بە ئێرانیشەوە، خستنەڕووی ئەم ئاسۆیە بە هیچ شێوەیەک بە مانای قبووڵکردنی کۆماری ئیسلامی، پەسەندکردنی دەستووری ئێستا یان دەستهەڵگرتن لە خەبات دژی سەرکوتی نەتەوەیی نییە. بە پێچەوانەوە، بەدیهێنانی ئەم ئامانجە پێویستی بە تێپەڕین لە پێکهاتە جیاکاریخوازە هەنووکەییەکان و دامەزراندنی سیستەمێکی دیموکراتیک هەیە کە مافەکانی کورد و نەتەوەکانی دیکە بە شێوەیەکی یاسایی، پابەندکەر و جێبەجێکراو مسۆگەر بکات.
یەکێکی دیکە لە کەموکوڕییە شیکارییەکانی بەیاننامەی کۆمەڵە، دروستکردنی دژایەتییەکی ناپێویستە لە نێوان دیموکراتیزەکردن و چارەسەرکردنی پرسی نەتەوەییدا؛ وەک ئەوەی دیموکراسی تەنها چوارچێوەیەکی گشتی بۆ خستنەڕووی داخوازییەکان بێت و پرسی کوردیش دەبێت بە جیا لە گۆڕانی دیموکراتیکی پێکهاتەی دەوڵەت چارەسەر بکرێت. ئەم جیاکردنەوەیە ناتوانێت پەیوەندیی ناوخۆیی نێوان چڕبوونەوەی دەسەڵات، نکۆڵیکردن لە فرەنەتەوەیی و بەرهەمهێنانەوەی ستەمکاری بە دروستی ڕوون بکاتەوە. پرسی کورد تەنها داواکارییەک بۆ بەدەستهێنانی هەندێک مافی کولتووری نییە، بەڵکو پرسێکی مێژوویی، سیاسی و پێکهاتەییە کە پەیوەندی بە دابەشکردنی دەسەڵات، دانپێدانان بە ناسنامەی کۆمەڵی و مافی بەشداری لە بڕیاردان لەسەر چارەنووسی خۆیدا هەیە. ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک هەر لەم خاڵەوە دەست پێ دەکات و لەبری ئەوەی خەبات تەنها بە گۆڕینی خاوەنانی دەسەڵات سنووردار بکات، گۆڕینی ئەو یاسا و ڕێسایانە دەکاتە ئامانج کە دەسەڵات لەسەر بنەمایان بەرهەم دێت و بەکار دەهێنرێت. بێگومان ئەم تیۆرییەش لە پێویستیی وەڵامدانەوەی ڕوون بە پرسیارەکانی پەیوەست بە سنووری دەسەڵاتی دامەزراوە خۆبەڕێوەبەرەکان، زامنەکانی جێبەجێکردنی مافە نەتەوەییەکان، شێوازەکانی چاکسازیی دەستووری و چۆنیەتیی بەدیهێنانی ئیرادەی ئازادی خەڵکی کورد بێبەری نییە. بەڵام بوونی پرسیاری جێبەجێکردن، بەڵگەیەک نییە بۆ ڕەتکردنەوەی تەواوی چوارچێوەیەکی تیۆری. پرسی سەرەکی ئەوەیە کە ئایا دەتوانرێت بەبێ دووبارە بەرهەمهێنانەوەی دەوڵەت‌ـ‌نەتەوەی ناوەندگەر و بەبێ سەپاندنی یەکدەستکردنی نەتەوەیی، مۆدێلێک بۆ پێکەوەژیانی ئازادانە و یەکسان دروست بکرێت؟ ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیک وەڵامێکی تیۆری و سیاسی بەم پرسیارە دەدات و پێویستە بەهای ئەم وەڵامە لە ڕێگەی هەڵسەنگاندنی توانای دامەزراوەیی و ئەگەری جێبەجێبوونی کردەییەوە دیاری بکرێت، نەک بە دابەزاندنی ماناکەی بۆ تەسلیمبوون یان توانەوە.
لە کۆتاییدا، مشتومڕی ئێستا تەنها ناکۆکییەک لەسەر زاراوەیەکی سیاسی نییە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی دوو شێوازی جیاوازی بیرکردنەوەیە دەربارەی داهاتووی پرسی کورد. لایەک هێشتا بە شێوەیەکی سەرەکی لە چوارچێوەی مۆدێلە ناسراوەکانی دەوڵەت، فیدراڵیزم و دابەشکردنی خاکیی دەسەڵاتدا بیر دەکاتەوە، لایەکی دیکەش هەوڵ دەدات بە دانانی کۆمەڵگەی دیموکراتیک، مافە کۆمەڵییەکان، خۆبەڕێوەبردن و گۆڕینی دەستوور لە ناوەندی بیرکردنەوەی خۆیدا، ئاسۆی نوێ بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکیی نەتەوەیی بکاتەوە. حیزبە نەریتییەکانی کوردستان، لەگەڵ ئەوەی مێژووی خەبات و قوربانیدانیان شایانی ڕێزە، ناتوانن تەنها پشتبەستن بە ڕەوایی مێژوویی خۆیان بکەنە جێگرەوەی پێشکەشکردنی پڕۆژەیەکی نوێ، یەکگرتوو و کردەیی بۆ داهاتوو. هەرچەندە کۆمەڵە بەرگری لە فیدراڵیزم دەکات، بەڵام ڕاگەیاندنی ئامانجێکی گشتی بە تەنها وەڵامی ئەو پرسیارە ئاڵۆزانە ناداتەوە کە پەیوەندییان بە چۆنیەتیی گواستنەوەی دەسەڵات، مسۆگەرکردنی مافەکان، بەشداریی کۆمەڵگە و ڕێگریکردن لە دووبارە چڕبوونەوەی دەسەڵاتەوە هەیە. ڕەخنەی جددی لەم حیزبانە کاتێک مانایەکی ڕاستەقینەی دەبێت کە ڕوون بکرێتەوە بەرنامەکانیان تا چەند بوونەتە شێوازی دیاریکراو و جێبەجێکراو. لە بەرامبەردا، ئینتێگراسیۆنی دیموکراتیکیش دەبێت بە هەمان پێوەرەکان هەڵبسەنگێنرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ڕەتکردنەوەی پەلەپەلەی ئەم تیۆرییە، بەبێ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی بەڵگەدار لەگەڵ بنەما فکری و یاساییەکانی، زیاتر لەوەی نیشاندەری باڵادەستیی پڕۆژەیەکی سیاسی بێت، سنوورداریی ئاسۆی تیۆریی ئەو ڕەخنەیە دەردەخات. داهاتووی پرسی کورد نە بە پیرۆزکردنی مۆدێلەکانی ڕابردوو و نە بە قبووڵکردنی بێ‌پرسیاری تیۆرییە نوێیەکان دیاری دەکرێت، بەڵکو لە ڕێگەی کێبڕکێی ئازادی بیرۆکەکان، خەباتی دیموکراتیک، دانوستانی پشتبەستوو بە مافە یەکسانەکان و گۆڕینی بنەڕەتیی ئەو پێکهاتانەوە کە نکۆڵیکردن و زاڵبوون بەرهەم دەهێنن، شێوە دەگرێت.
ناوەندی ڕاگەیاندنی پژاک